✍️နိုင်ငံနှင့် လူမျိုးစုတစ်ခု တိုးတတ်ဖွံ့ဖြိုးလာရန်အတွက် အခြေခံအချက်မှာ ကျန်းမာသွက်လက်သန်မာတဲ့ ပြည်သူလူထုများစွာ ရှိနေဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီလိုပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးကဏ္ဍတွေမှာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးတဲ့ ပြည်သူတွေဖြစ်ဖို့အတွက် မိခင်တွေက အဓိကဖြစ်တယ်ဆိုတာတွေ့ရပါတယ်။ လူတစ်ယောက် တိုးတတ်ဖွံ့ဖြိုးလာဖို့ မိခင်ဝမ်းထဲ ရှိချိန် ( ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် ) ဟာ အရေးကြီးဆုံးအချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မိခင်များ ကိုယ်ဝန်ဆောင် ကျန်းမာရေး နှင့် မီးဖွားပြီးနောက် ၆ပတ် (post-partum period-မီးဖွားပြီးကာလ) အချိန်ဟာ အရေးကြီးတဲ့အချိန် ဖြစ်တာမို့ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွှတ်စွာ သတိပြုလိုက်နာရမှာဖြစ်ပါတယ်။
✍️ကျွန်ုပ်တို့၏ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို မသိဘဲ ၃လ/၄လလောက်ကြာမှ သတိထား သိရှိတာမျိုးလည်း ရှိကြပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းအား သိရှိစေရန်အတွက် ပုံမှန်ရာသီလာရက်ကျော်လွန်ပြီး ၁ပတ်ကြာတွင် (ရာသီထိန်ပြီး ၁ပတ်အကြာ) ဆီးစစ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်ပါတယ်။ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ နည်းလမ်းကတော့ ကိုယ်ဝန်စတင်မဆောင်ခင် ကတည်းကပင် မိမိ၏ အမျိုးသားနှင့် ကလေးယူရန် ကိစ္စဆွေးနွေးတိုင်ပင်ပြီး ( preconception counselling – ကိုယ်ဝန် မယူခင် အကြံပြုဆွေးနွေးခြင်း ) ဆရာဝန်များနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးညှိ့နှိုင်းခြင်းဖြင့် အစီစဉ်တကျ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။
✍️ကိုယ်ဝန်ရရှိပြီး ဦးစွာပြုလုပ်ရမည့်အရာတွေကတော့ ဆေးရုံဆေးခန်းသွားပြီး ကိုယ်ဝန်အပ်နှံခြင်းကို အနည်းဆုံး (၄) ကြိမ်ထိ သွားရောက်ပြသအပ်နှံခြင်းကို လုပ်ဆာင်နိုင်ရန်အရေးကြီးပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ရရှိပြီး ပထမ ၃လအချိန်ဟာ ကလေး ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး ခြေလက်အင်္ဂါလေးတွေ သိသာလာမယ်၊ ဦးဏှောက် ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး နှလုံးစတင်ခုန်ခြင်း တွေဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီအချိန်တွေမှာ မိမိဘာသာ အပြင်ဆေးတွေ မှီဝဲနေတာမျိုး မလုပ်ဘဲ ဆေးရုံ/ ဆေးခန်း သွားရောက်ပြသရန် အရေးကြီးပါတယ်။
✍️ကိုယ်ဝန်ပထမ ၃လအတွင်း သံဓာတ်အားဖြည့်ဆေး ( Folic Acid ) အား မှီဝဲနိုင်ပါက အလွန်ကောင်းပါသည်။ ဒီသံ ဓာတ်အားဖြည့်ဆေး ချို့တဲ့ရင် ကလေးခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ချိန်မှာ ချို့ယွင်းတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဉပမာ- နှုတ်ခမ်းကွဲခြင်း ( Cleft Palate- အာခေါင်ကွဲခြင်း )၊ ကျောကုန်းဖောင်းခြင်း ( Neutral tube defect-အာရုံကြောမ ချို့ယွင်းခြင်း)၊ ဦးခေါင်းနှင့် ဦးဏှောက် ဖွံ့ဖြိုးမှုမရှိခြင်း (Anencephaly – ဦးခေါင်းခွံနှင့် ဦးဏှောက်မပါလာခြင်း မျိုးတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Folic acid အား ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်သာမက ကလေးယူရန် စိတ်ကူးသည့် အချိန်မှစ၍ မှီဝဲသောက်သုံးနိုင်ပါတယ်။
✍️Iron ဆိုတာကတော့ ( သွေးအားဖြည့်ပေးနိုင်တဲ့ဆေး ) ကိုယ်ဝန်ဆောင် ၃လပြည့်ပြီးနောက်ပိုင်းမှ စ၍ အဓိက မှီဝဲသောက်သုံးရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် သန္ဓေသားထံ အာဟာရစုံလင်စွာ ရရှိရန်၊ မိခင်မှ ကလေးဆီသို့ အချင်း(placenta) မှတဆင့် အစာအာဟာရများကို ပို့ဆောင်ပေးရပါတယ်။ ထိုကဲ့သို့ အစာအာဟာရ ပို့ဆောင်နိုင် ရန် မိခင်အနေနှင့် သွေးပေါင်ချိန် ပုံမှန်ပြည့်မီနေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်ဝန် ၃ လပြည့်ပြီးနောက် ကိုယ်ဝန်တွင်း မှ ကလေးဖွံ့ဖြိုးလာချိန် Iron ဆိုတဲ့ဆေးဝါးကို မှီဝဲပြီး Iron ဓာတ်ပေါများတဲ့အစားအစာဖြစ်တဲ့ – အနီရောင် အသား၊ ဟင်းနုနွယ်ရွက်၊ တိုဟူး၊ အစိမ်းရောင်အသီးအရွက်များကို စားသုံးပေးရပါမယ်။
✍️ထို့အပြင် Vitamin B1 ဆိုတဲ့ ဓာတ်အားဆေးဟာလည်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ အရေးကြီးတဲ့ဓာတ် တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ Vitamin B1( Thiamine ) ချို့တဲ့ရင် သူငယ်နာ ( beri beri – ထုံနာကျင်နာ ) ရောဂါများ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလို ရောဂါမျိုး မဖြစ်အောင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် Vitamin B1 နှင့် Viatamin B1ဓာတ်များသော အစားအသောက်များ( အသား၊ ငါး၊ ကြက်ဥ၊ နွားနို့၊ တိုဟူး၊ ပဲအမျိုးမျိုး)ကို စားသုံးရန် လိုအပ်ပါတယ်။
✍️ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ အစားအသောက်စုံစုံလင်လင် စားသောက်ရန် အရေးကြီးပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်တွင်းမှ ကလေး ဖွံ့ဖြိုးကြီးထွားရန် အစားအသောက်ဓာတ် – Protein, DHA, Omega-3, Zinc, Vitamin D, Calcium, Vitamin B12 များပါဝင်သော အစားအသောက်များလဲ စားသုံးပေးရန် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ အစားအစာတွေထဲမှာ ထမင်း၊ အသား၊ ငါး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ အသီးအနှံများ နှင့် အစေ့အဆံများကို စားသုံးပေးရန် လိုအပ်ပါတယ်။ အသားငါး မစားသည့် ရက်တွင် ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ကြက်ဥကို ရအောင်စားသုံးပေးရပါမယ်။
✍️ဆက်လက်ပြီးတော့ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် အဖြစ်များတဲ့ အရာနှင့် သတိပြုလိုက်နာရမည့် အချက်များကိုပြောပြ ပေးချင်ပါတယ်။
1️⃣ ပျို့အန်ခြင်း ဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိခင်တွေ 80%-85% လောက်ဖြစ်ကြတာကိုတွေ့ရပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ် လာခဲ့ရင် မိမိဘာသာ ဆေးတွေဝယ်သောက်ခြင်းမျိုး လုံးဝမလုပ်ဘဲ နီးစပ်ရာ ဆေးရုံဆေးခန်းသို့ သွားရောက် ပြသခြင်းဟာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်(၁)လပြည့်ချိန်မှ (၄)လပြည့်ချိန်ထိ ရင်ပြည့်ပျို့အန်ခြင်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုးလက္ခဏာတွေဖြစ်လာရင် မိမိကိုယ်တိုင် လုပ်ဆောင်နိုင်တာကတော့-
• ဂျင်းကို ချေပြီး ရေနွေးပူနဲ့စိမ်သောက်နိုင်ပါတယ်။
• အစာပျော့ပျော့စားသုံး ပေးရပါမယ်။ အစာစားရင် နည်းနည်းနှင့် အကြိမ်ရေ များများစားပေးရပါမယ်။
• အရည်များများသောက်ပေးရပါမယ်။( ရေ၊ ဟင်းချိုရေ၊ ဓာတ်ဆားရေ၊ အရည်ရွမ်းသော အသီးအနှံများ)
• ပျို့အန်မှုပြင်းထန်ပြီး ခေါင်းမူးခြင်း၊ ခဏခဏပျို့အန်ခြင်း များဖြစ်လာပါက ဆရာဝန်ထံ အမြန်ဆုံးသွားရောက်ပြသ ကုသမှုခံယူသင့်ပါတယ်
2️⃣ ဝမ်းအတွင်းပူပြီး နေထိုင်မကောင်းခြင်း
ဝမ်းဗိုက်မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ ဝမ်းတွင်းပူခြင်းတွေဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် အချိန်မရွေးဖြစ်နိုင်ပြီး ကိုယ်ဝန် ဆောင်ချိန် ၂၇ပတ်( ၇ လ)အထက်တွင် ပိုမိုဖြစ်တတ်တာကိုတွေ့ရပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် ဟော်မုန်း ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ကလေးကြီးထွားလာပြီး အစာအိမ်ကို ထိမိတာကြောင့် ဖြစ်လာတတ်တဲ့လက္ခဏာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုတွေ ဖြစ်လာရင် ပြုလုပ်ရမယ့်အရာများကတော့
§ အစာပျော့ပျော့ကို နည်းနည်းနဲ့ အကြိမ်ရေ များများစားပေးရပါမယ်။
§ ညအိပ်ယာမဝင်မီ အနည်းဆုံး(၃) နာရီလောက် ကြိုပြီး အစားအသောက်မစားရန်။
§ ညအိပ်ချိန် ခေါင်းအုံးမြင့်မြင့် အုံးရန်။
§ ဆေးလိပ်၊ အရက် ကို လုံးဝရှောင်ကျဉ်ရန်။
3️⃣ ဝမ်းပိတ်ခြင်း
• ဝမ်းပိတ်ဝမ်းသွားရန် ခက်ခဲရင် အမျှင်ဓာတ်(Fiber)ပါဝင်တဲ့ အသီးအနှံနဲ့အစားအစာတွေကို များများ စားသုံးပေးရ ပါမယ်။
• ရေကို တနေ့ ၈-၁၂ ခွက် ( ၂.၃ လီတာ ) သောက်ရပါမယ်။
• ကော်ဖီနှင့် ရေနွေးကြမ်းသောက်သုံးခြင်းကို ရှောင်ရှားရပါမယ်။ ကော်ဖီနှင့်လက်ဖက်ကို သောက်ပါက ဝမ်းပိတ်ခြင်းကို ပိုမိုဖြစ်စေသည်သာမက၊ မွေးဖွားလာမဲ့ကလေးကိုလည်း ကိုယ်အလေးအချိန်မပြည့်တာမျိုးတွေဖြစ်စေတာကို တွေ့ရပါတယ်။
4️⃣ ခြေလက်ဖောရောင်ခြင်း (Varicose vein)
ခြေလက်ဖောရောင်ခြင်းဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် သွေးကြောတွေထဲ သွေးပိုမိုများလာတာကြောင့်၊ ကလေးကြီးထွားလာတာကြောင့် မိခင်ခန္ဓာကိုယ်လေးလံလာခြင်းကြောင့်နှင့် ဟော်မုန်းပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုမဖြစ်ဖို့အတွက်-
§ အချိန် အကြာကြီးမတ်တပ်ရပ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားရန်။
§ ခြေတင်ပြင်ခွေ ထိုင်ခြင်းများ ရှောင်ရှားရန်။
§ ညအိပ်ချိန် ခြေထောက်ကို တစ်ခုခု ပေါ်တင်၍ ခြေထောက်အား မြင့်ထားရန်။
§ ဖောရောင်ခြင်းများ ပြင်းထန်လာပါက ဆေးရုံဆေးခန်းသို့ အမြန်သွားရောက်ပြသရန်။
5️⃣ ခါးရိုးနှင့် အရွတ်များ နာကျင်ခြင်း
ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုနှင့် သန္ဓေသားကြီးထွားလာခြင်းကြောင့် အရိုးအရွတ်များ နာကျင်ခြင်းများ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုးဖြစ်လာရင်
• ဖိနပ်အမြင့်များမစီးရပါ၊ ဖိနပ်ပါးပါးကိုသာ စီးရပါမယ်။
• တနေ့ ၂၀-၄၅ မိနစ်ဝန်းကျင် လမ်းလျှောက်ပေးရပါမယ်။
• လေးလံသောပစ္စည်းများ လုံးဝ မ မရ။
• ကောင်းမွန်စွာ အနားယူရပါမယ်။
✍️ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း၊ မီးဖွားချိန်မတိုင်မီ ဗိုက်နာခြင်း၊ သွေးဆင်းခြင်း၊ အဖြူဆင်းခြင်း များ ဖြစ်လာလျှင် နီးစပ်ရာဆေးရုံသို့ လျှင်မြန်စွာ သွားရောက်ပြသရန် လိုအပ်ပါတယ်။
✍️မိခင်များ၏ ကျန်းမာရေးဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် (prenatal period) မှာပဲမဟုတ်ပါဘူး၊ မီးဖွားပြီး သည့်နောက် ၆ပတ် (post-partum period- မီးဖွားပြီးကာလ) အတွင်းမှာလည်း ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်စွာနေထိုင်ပြီး အာဟာရညီညွတ်မျှတစွာ စားသုံးရပါတယ်။ မီးဖွားပြီးကာလတွေမှာ ဟော်မုန်းပြောင်းလဲခြင်းတွေဖြစ်တဲ့အတွက် မိခင်တွေဟာ စိတ်အားငယ်ခြင်း၊ စိတ်မကောင်းဖြစ်ခြင်း၊ စိတ်ပျက်ခြင်းများ ဖြစ်တတ်တဲ့ကာလတွေဖြစ်ပါတယ်။ဒါကြောင့် ဒီလိုကာလတွေမှာ မိမိ အမျိုးသားနှင့် မိသားစုဝင်တွေက ကောင်းမွန်စွာ ဖေးမဆက်ဆံပေးပြီး စိတ်ပျော်ရွှင်အောင်၊ စိတ်လုံခြုံမှုတွေ ပေးဖို့လို အပ်ပါတယ်။
✍️မီးဖွားပြီးချိန် ၂ရက်အတွင်းမှာ ထွက်လာတဲ့ မိခင်ရဲ့နို့ဦးရေဟာ အဖြူရောင်မဖြစ်သေးဘဲ ရေကဲ့သို့ကြည်နေတတ်ပါတယ်။ ဒါကို နို့ရေကြည် ( Colostrum )လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဒီနို့ရေကြည်ဟာ ကလေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အာဟာရ ဓာတ်တွေပါဝင်လို့ ကလေးမွေးဖွားပြီးတာနဲ့ မိခင်ရဲ့နို့ဦးရေကို ရအောင်တိုင်ကြရပါတယ်။ မိခင်နို့ကို ကလေးဗိုက်ဆာ တိုင်း နို့တိုက်နိုင်အောင်ကြိုးစားရပါတယ်။ မိခင်နို့မဟုတ်ဘဲ ပြင်ပနို့မှုန့်တစ်မျိုးမျိုးကို နို့ဗူးနဲ့ တိုက်မယ်ဆိုရင် ကလေးအတွက်လိုအပ်တဲ့ မိခင်နို့ရေ ကဲ့သို့ အာဟာရဓာတ်ပြည့်ပြည့်ဝဝကို မရရှိနိုင်ပါဘူး။ မိခင်ရဲ့ နို့ကိုလည်း နာကျင်ရောင်ရမ်းမှုတွေဖြစ်စေကာ ကျန်းမာရေးကို ချို့တဲ့ စေပါတယ်။
✍️မီးဖွားပြီး (post-partum period-မီးဖွားပြီးကာလ) ဆိုတာကတော့ မီးဖွားပြီး ၆ပတ်အတွင်း
• သွေးဆင်းများခြင်း၊ သွေးများသွန်ခြင်း
• ခေါင်းမူးခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း
• ကိုယ်ပူခြင်း၊ ချမ်းဖျားတုန်ဖျားဖြစ်ခြင်း၊ မိန်းမကိုယ် အနံ့ဆိုးထွက်ခြင်း
• ခေါင်းကိုက်၍ မျက်စိမျက်နှာ ဖောရောင်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း
• ခြေသလုံး ခြေထောက်များ ဖောရောင်နာကျင်ခြင်း
• ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူရန် ခက်ခဲခြင်း
✍️ထိုလက္ခဏာများဖြစ်ပေါ်လာပါက နီးစပ်ရာဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းသို့ အလျင်အမြန် သွားရောက်ပြသရန် လိုအပ်ပါတယ်။
☝️☝️အထက်ပါ ဖော်ပြချက်များဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်နှင့် မီးဖွားပြီးနောက် ၆ ပတ်အတွင်း ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွှတ်စွာ သတိပြုလိုက်နာဆောင်ရွက်ရန်၊ အစာအာဟာရပြည့်ပြည့်ဝဝ စားသောက် ရန်နှင့် အများဆုံး ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသော လက္ခဏာများကို ပြောပြသွားတာဘဲဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်မတို့အားလုံး ဖတ်ရှုလေ့လာသိရှိပြီးသည်နှင့်အညီ ကျန်းမာဖွံ့ဖြိုးပြီး၊ ပညာဗဟုသုတကြွယ်ဝတဲ့ လူမျိုးဖြစ်ဖို့ရန် အချင်းချင်း ဗဟုသုတဝေမျှပြီး လိုက်နာကျင့်သုံးကာ ကျန်းမာဖွံ့ဖြိုးတဲ့ လူမျိုးများဖြစ်လာအောင် ကြိုးစားကြပါစို့လို့ ပြောကြားရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
📝📝ကိုးကားချက်များ-
1. WHO recommendations on Antenatal care for positive pregnancy outcomes
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8381608/
3. https://www.cedars-sinai.org/health-library/diseases-and-conditions/h/hemorrhoids-and-varicose-veins-in-pregnancy.html#:~:text=Increased%20blood%20volume%2C%20which%20enlarges,pelvis%20and%20legs%20to%20swell
4. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/pregnancy-week-by-week/in-depth/pregnancy/art-20046080
#womenandhealth
#prenataldelivery
#postpartum
#shayichannel
